مهمترین کاربرد دباغی پوست گوسفند
دباغی پوست از قدیمیترین مشاغل وابسته به صنعت چرم محسوب میشود و فردی که این فرآیند را انجام میدهد «دباغ» نام دارد. دباغی در اصل مجموعهای از عملیات فیزیکی و شیمیایی است که طی آن پشم، چربی و ضایعات باقیمانده از سطح پوست حیوانات جدا شده و پوست خام به چرمی قابل استفاده و ماندگار تبدیل میشود.
پوست گوسفند بهدلیل بافت خاص، نرمی و انعطاف بالا یکی از ارزشمندترین مواد اولیه در صنعت چرم است. این پوست در حالت خام بهسرعت فاسد میشود و قابلیت مصرف ندارد، اما پس از انجام مراحل دباغی، به چرمی طبیعی و بادوام تبدیل میگردد که در صنایع مختلف کاربرد گستردهای دارد.
مراحل اصلی دباغی پوست گوسفند
تبدیل پوست خام گوسفند به چرم طبیعی، نیازمند طی کردن چندین مرحله تخصصی است. مهمترین مراحل دباغی شامل موارد زیر میشود:
1. نمکزنی و خشککردن پوست
در نخستین مرحله، برای جلوگیری از فساد پوست، سطح آن را با نمک پوشانده و سپس در معرض هوای آزاد یا نور خورشید خشک میکنند. نمک خاصیت ضدعفونیکننده داشته و مانع رشد باکتریها میشود.
2. حذف زوائد اولیه
بخشهایی مانند دم، گوشتهای باقیمانده و قسمتهای بدون کاربرد از پوست جدا میشود تا برای ادامه فرآیند آماده گردد.
3. خیساندن در آب
پوستهای خشکشده در آب خیسانده میشوند تا رطوبت ازدسترفته جبران شده و به حالت طبیعی بازگردند.
4. لشزدایی
در این مرحله چربیها و گوشتهای اضافی با ابزار دستی یا ماشینآلات مخصوص از سطح پوست پاکسازی میشوند.
5. موزدایی و آهکزنی
برای حذف پشم، پوستها در محلول آهک قرار میگیرند تا ریشه موها سست شده و بهراحتی جدا شوند.
6. آهکگیری
باقیمانده آهک با استفاده از مواد شیمیایی مانند نمکهای آمونیوم یا اسیدها از بافت پوست خارج میشود.
7. نرمسازی چرم
پوست در حمامهای شیمیایی قلیایی قرار میگیرد تا بافت آن لطیف و انعطافپذیر شود.
8. چربیگیری
چربیهای طبیعی اضافی حذف میشوند تا چرم کیفیت بهتری برای رنگپذیری و دوام داشته باشد.
9. صافکاری و یکدستسازی
سطح چرم پرداخت میشود تا ضخامت و بافتی یکنواخت پیدا کند.
10. رنگآمیزی
با استفاده از رنگهای معدنی یا آلی، چرم در طیفهای مختلف رنگی تولید میشود.
11. روغنزنی نهایی
در پایان، روغنهای مخصوص به چرم افزوده میشود تا نرمی، براقیت و ماندگاری آن افزایش یابد.
کمتوجهی به شغل سنتی دباغی
دباغی پیشینهای چند هزار ساله دارد و در گذشته از مشاغل کلیدی محسوب میشد. با این حال، امروزه بهدلیل کمبود حمایت، نبود کارخانههای مدرن و مشکلات زیستمحیطی، این حرفه تا حدی به حاشیه رانده شده است.
درحالیکه پوست خام بدون فرآوری ارزشی ندارد و سریع فاسد میشود، دباغی آن را به محصولی گرانبها یعنی چرم طبیعی تبدیل میکند. چرم حاصل از پوست گوسفند بهدلیل نازکی و لطافت، عمدتاً در تولید محصولات سبک چرمی استفاده میشود.
احیای زیرساختهای این صنعت میتواند نقش مهمی در اشتغالزایی، توسعه صادرات و رشد اقتصادی ایفا کند؛ بهویژه اینکه چرم ایران در بازارهای جهانی از نظر کیفیت شناختهشده است.
مهمترین کاربردهای پوست گوسفند دباغیشده
استفاده از چرم از دوران باستان تاکنون جایگاه ویژهای در پوشاک و صنایع دستی داشته و همچنان کالایی لوکس و پرطرفدار محسوب میشود. چرم گوسفندی بهدلیل سبکی، نرمی و انعطاف بالا، کاربردهای فراوانی دارد.
کاربردهای پوشاکی
-
کاپشن و پالتو چرمی
-
کیف و کفش
-
دستکش چرمی
-
انواع لباسهای چرمی سبک
دکوراسیون و فرش
-
فرش پوست گوسفندی
-
زیراندازهای طبیعی و دکوری
اکسسوری و صنایع دستی
-
کلاه و یقه لباس
-
دستکش و تزئینات پوشاک
-
اکسسوریهای چرمی دستساز
کاربردهای سنتی
-
هیزه (مشک چرمی نگهداری روغن حیوانی)
-
ظروف سنتی چرمی
نکته مهم اینکه میزان رطوبتپذیری چرم گوسفندی حدود ۳۰٪ است، به همین دلیل در تولید کفش و کیف عملکرد مطلوبی دارد.
جایگاه صنعت چرم ایران در جهان
صنعت چرم در ایران سابقهای طولانی دارد و محصولات چرمی ایرانی بهدلیل کیفیت بالا، نژاد مناسب دام و شرایط اقلیمی مطلوب، در جهان شناخته شدهاند. چرم بهدستآمده از دامهای اهلی، بهویژه گوسفند، از مرغوبترین انواع چرم طبیعی محسوب میشود.
استفاده از پوشاک و کفش چرمی طبیعی علاوه بر دوام بالا، راحتی و سلامت بیشتر برای بدن بههمراه دارد و حس لوکسبودن و شیکپوشی را منتقل میکند.