دباغی (Leather Tanning) چیست؟
دباغی فرآیندی است که طی آن پوستهای خام حیوانی، به محصولی مقاوم و قابل استفاده برای تولید انواع محصولات چرمی تبدیل میشوند. این فرآیند از زمانهای بسیار قدیم در جوامع مختلف انجام میشده و به منظور جلوگیری از فساد پوست و بهبود ویژگیهای آن مانند دوام، انعطافپذیری و زیبایی صورت میگرفته است. دباغی به طور کلی دو هدف اصلی دارد: تبدیل پوست خام به چرمی که عمر طولانیتری داشته باشد و افزایش ویژگیهای فیزیکی پوست مانند قابلیت رنگپذیری و ضد آب بودن.
مراحل فرآیند دباغی
فرآیند دباغی شامل چند مرحله اصلی است که بسته به نوع پوست و نوع دباغی ممکن است متفاوت باشد:
-
آمادهسازی پوست:
در این مرحله، پوستهای خام از گوشت و چربی جدا شده و تمیز میشوند. این فرآیند شامل شستشو، خشککردن و ممکن است استفاده از مواد خاصی برای ضدعفونی پوست باشد. -
دباغی:
در این مرحله، مواد دباغی به پوست اضافه میشود تا آن را از فساد و خرابی در برابر باکتریها و قارچها محافظت کند. در این مرحله، پوست به دو روش اصلی دباغی میشود:-
دباغی گیاهی: در این روش از عصاره گیاهان خاص (مانند درخت بلوط، سنجد یا آلبالو) برای دباغی استفاده میشود. این روش معمولاً برای چرمهای طبیعی و مرغوب کاربرد دارد.
-
دباغی کروم: در این روش از مواد شیمیایی (اکثراً نمکهای کروم) استفاده میشود که سبب تسریع در فرآیند دباغی و افزایش خاصیت ضد آب بودن چرم میشود. چرمهای دباغی شده با کروم معمولاً نرمتر و منعطفتر هستند.
-
-
خشککردن و نرمکردن:
بعد از فرآیند دباغی، پوست خشک میشود و سپس به آن نرمکنندهها اضافه میشود تا انعطافپذیری آن حفظ شود. در این مرحله ممکن است چرم با استفاده از دستگاههای مخصوص فشار داده و به شکل مورد نظر درآید. -
رنگآمیزی و پرداخت:
در این مرحله، چرم رنگآمیزی میشود و پرداخت نهایی برای زیبایی بیشتر و افزایش مقاومت در برابر شرایط محیطی صورت میگیرد. این مرحله ممکن است شامل چربیزدایی، افزودن روغنهای طبیعی یا مصنوعی و یا پوششهای محافظ باشد.
انواع دباغی
-
دباغی گیاهی: این روش یکی از قدیمیترین روشها است و چرمهایی با ویژگیهای طبیعی و قابل تنفس تولید میکند. از این نوع چرم بیشتر برای تولید کیف، کفش، لوازم دکوری و برخی انواع پوشاک استفاده میشود.
-
دباغی کروم: در این روش چرمهایی با ویژگیهای خاص مانند استحکام بالا، انعطافپذیری بیشتر و عمر طولانیتر تولید میشود. این چرمها معمولاً در صنعت خودرو، مبلمان و لوازم ورزشی کاربرد دارند.
-
دباغی ترکیبی: در برخی موارد، فرآیند دباغی ترکیبی از روشهای گیاهی و کروم برای دستیابی به ویژگیهای خاص چرم استفاده میشود.
مزایای دباغی
-
افزایش دوام: دباغی باعث میشود که چرم در برابر آب، مواد شیمیایی و فرسایش مقاومتر شود.
-
قابلیت انعطافپذیری: چرم دباغی شده نرمتر و قابل استفاده در صنایع مختلف میشود.
-
زیبایی: چرم دباغی شده قابلیت رنگآمیزی و طراحیهای ویژه را دارد، که آن را برای تولید محصولات زیبایی مانند کیف و کفش مناسب میکند.
-
مقاومت در برابر میکروبها: دباغی باعث جلوگیری از رشد میکروبها و باکتریها در پوست میشود و طول عمر محصول را افزایش میدهد.
استفادههای چرم دباغی شده
چرم دباغی شده به طور گسترده در صنایع مختلف از جمله تولید کیف، کفش، مبلمان، پوشاک، لوازم خودرو و همچنین صنایع دستی و هنرهای چرمسازی استفاده میشود. به دلیل خصوصیات ویژهای که چرم دباغی شده دارد، در بسیاری از موارد به عنوان یک ماده لوکس و با کیفیت شناخته میشود.
منابع:
-
Leather Tanning Processes (https://www.sciencedirect.com)
-
Tanning Leather: The Process (https://www.leather-dictionary.com)
-
History of Leather Tanning (https://www.smithsonianmag.com)